تبلیغات 
البته خودم میدونم میخام بدونم که چقدر هستن که میشناسن بعد من بیوگرافی کامل و اسم فیلم ها و عکسهاش رو میزارم من خیلی دوسش دارم
توی دوتا سریال جدید هم بازی کرده خاهش میکنم نظربدین باشه
بی تعهدی و سرعت باعث بی کیفیتی شده، اینها مرا دلواپس می کند که آینده دوبله ما به «فارسی وان» برسد و متاسفانه روزبه روز به آن نزدیک تر می شویم.
بهرام زند
می گوید از مصاحبه فراری ام. اصرار را همراه سماجت خبرنگاری می کنم تا دقایقی به مهمانی صدای آقای «ناوارو، شرلوک هولمز، هملت»، یا عمار یاسر در امام علی(ع) و... برویم. شرط می گذارد که سوالات، کلیشه و تکراری نباشد وگرنه باید از همان راهِ آمده باز گردیم! می پذیریم و راهی موسسه تصویر دنیای هنر می شویم. جایی که این روزها استاد مدیریت دوبلاژ بسیاری از فیلم ها و سریال های پرمخاطبی چون 24 را به عهده دارد. خوشبختانه سوالاتمان به مذاقش خوش می آید و چراغ گفت و گو روشن می شود!
گفت وگو با بهرام زند که دوبله را حوالی سال های 49-48 در استودیو تلویزیون فیلم خیابان خاقانی نزد گوینده خوشنام و نام آشنای آن روزهای رادیو و تلویزیون، مرحوم «مانی خواجوی ها» آغاز کرد و صداپیشگی در سریال «چاپار» جزء اولین های روزگار هنری اش است. روزگاری که این صدای 61 ساله را گاه بر سیمای رابرت دنیرو و مل گیبسون نشانده و گاه ژان رنو و شون کانری... بهرام زند، از اساتید شاخص و متواضع هنر دوبله که بسیار تاکید دارد عنوان «استاد» را از جلوی نامش، فاکتور بگیریم، ساعتی میهمان «خبرآنلاین» شد.
پای صدایتان سوختید و ساختید؟
خیلی بیش از آن چه فکر کنید.
سهم این صدا در سپیدی موی بهرام زند بیشتر است یا روزگار؟
توامان بوده ولی شاید بتوان سهم صدا را در سپیدی موهایم بیشتر دانست. من آدم حساسی هستم و سعی می کنم مسئولیتی را که بر عهده ام هست، با دقت انجام دهم. وسواس خاصی که از ابتدای کار تا اینجا به خرج داده ام زودتر از آن که باید پیرم کرد. دوبله از آن دست شغل هایی است که باید انرژی زیادی برایش صرف کرد. مثلا بهرام زند که 40 سال در این حرفه فعالیت می کند به اندازه 100 سال نیرو و توان صرف کرده است.
صدایتان چقدر می ارزد؟
(می خندد) من نمی توانم بگویم صدایم چقدر می ارزد اما مردم ارزشش را تعیین کرده اند. همین که پیگیر هستند و مثلا می خواهند بدانند چرا بهرام زند به جای فلان شخصیت صحبت نکرده، نشان دهنده این است که صدایم برایشان ارزش دارد.
فروشی نیست؟
صدایم؟
بله.
تا امروز که فروشی نبوده است و اتفاقا به همین دلیل هم پول زیادی را از دست داده ام. تبلیغات، آگهی ها و نریشن هایی که می توانست منافع خوبی برایم داشته باشد را قبول نکردم. اگر نریشنی هم خواندم راجع به ایران بوده است و البته آن هم بسیار محدود و گزیده.
پس چوب حراج به صدایتان نمی زنید؟
واقعا این کار را انجام نداده و نخواهم داد.
اما برخی صدایشان را به آسانی حراج می کنند!
خیلی ها با دید تجاری که نسبت به این حرفه دارند کمیت را فدای کیفیت می کنند و تنها تعدد کار برایشان مهم است.
خب صدای بهرام زند که نه فروشی است و نه قرار است حراج شود؛ خریداری هم دارد؟
خریدار این صدا مردم هستند. همین که هنوز با وجود گوناگونی سریال ها و فیلم هایی که از شبکه های مختلف سیما پخش می شود مجموعه های شرلوک هولمز، ناوارو، جنگجویان کوهستان و... در خاطرشان مانده و از یادآوری صدایم لذت می برند، برایم کافی است. خریداری بهتر از مردم سراغ دارید؟
مسئولان هم خریدار خوبی بوده اند؟
نه! این صدا روی خیلی از شخصیت ها، خوش نشسته و موردپسند واقع شده است اما برای مدیران اجرایی اهمیتی نداشته و به آسانی از آن گذشته اند.
مسئولان صدا و سیما به دوبله هم بهایی نمی دهند چه رسد به دوبلورها!
حق با شماست. البته خودشان گمان می کنند به دوبله و دوبلورها بها می دهند اما رفتارشان بیانگر این بی توجهی است.
از لحاظ مادی هم که حتما...
هزینه های پرداختی بسیار ناچیز است و قابل قیاس با دیگر عرصه های هنر به ویژه سینما نیست. البته با خارج از کشور هم که خیلی فاصله داریم.
یعنی نان صدایتان را نمی خورید؟
فکر نمی کنم.
مطمئنید؟!
صدا بخشی از کار ماست و در کنار آن، نقش انرژی توام با حس و تکنیک که باید به کلام منتقل شود نیز بسیار پررنگ است. ممکن است دوبلوری جمله ای بگوید و تا سال ها در جان مخاطب بنشیند اما دوبلور دیگری ساعت ها حرف بزند و رهاوردی جز سردرد نداشته باشد. تنها به خاطر صدا نیست که نقش گویی من به جای مل گیبسون و رابرت دنیرو مورد پسند واقع می شود بلکه نوع گفتار و خیلی عناصر دیگر در زیبایی و دلنشینی آن نقش دارند.
از این صدا که نانش را نمی خورید! زخم هم خورده اید؟
بله. از روزی که وارد این حرفه شدم، آنها که صدایم را تهدیدی برای کارشان می دانستند دست به کار شدند و موانع و دیوارهایی در برابرم ایجاد کردند. برخی دیگر هم با شبیه سازی صدایشان به من در دوبله و دیگر عرصه ها منافعی را نصیب خود کردند.
و عکس العمل شما؟
صبر.
صدای بهرام زند 61 ساله هنوز هم برای گوش ها دلنشین و نوبرانه است یا تکراری و از نفس افتاده؟
از آن جا که علایقم را زیر پا می گذارم و بسیار کم و گزیده کار می کنم، تازگی و نوبرانه بودن صدایم حفظ شده است. الان هم مطمئنم اگر قرار باشد جای یکی از شخصیت های یک سریال پرمخاطب صحبت کنم، بسیار مورد توجه قرار می گیرم و در اذهان مردم ماندگار می شوم.
به نظرم این گزیده کاری، حفظ حرمت صدا هم هست؟
بله. به قول شما سعی کردم حرمتش را هم حفظ کنم.
سعی کردید یا صد در صد حرمتش را حفظ نمودید؟
هیچ چیز صد در صد نیست. اما در نهایت فکر می کنم به صدایم بی حرمتی نکرده ام و این مرا راضی می کند.
از صدای خودتان بگذریم، صداهایی هست که برای بهرام زند، خوش تر از صدای خودش است؟
زمانی که به سینما می رفتم صدای آقایان ابوالحسن تهامی و انور که آنونس می خواندند برایم جالب بود. صدای شادروان ناظریان و آقای اسماعیلی (گوینده آنتونی کوئین) را هم دوست داشتم. البته بهرام زند به جز آنها که بیخودی وارد این حرفه شده اند و 40-30 سال از عمرشان را فنا کرده اند، از صدای هیچکس ناراحت نیست و بدش نمی آید.
هنوز هم صدای آقای تهامی را دوست دارید؟
بله. واقعا دوست داشتنی است. فکر کنم دوست داشتنی صفت مناسبی باشد.
بهتر نیست بگوییم صدای دوست داشتنی 71 ساله ای که جوان مانده است؟!
البته که این بهتر است. (می خندد)
برخی می گویند دوبلورها در هیاهو و همهمه نقش هایی که صدایشان را خرج آن ها می کنند گم شده اند، اینطور است؟
خیلی ها مرا می شناسند.
پس سهمی از گمنامی اهالی دوبله نصیبتان نشده است؟
فکر می کردم خیلی گمنام هستم اما دانستم این طور نیست. من همیشه از مصاحبه فراری ام و کارهایم را در بوق و کرنا نمی کنم، ولی این که مردم مرا می شناسند متعجبم می کند.
تعجبی در کار نیست. حساب شما به عنوان یک پیشکسوت از بقیه جداست. منظور من اکثریت بود.
در مورد بقیه نمی توانم نظر خاصی بدهم. بهتر است از خودشان بپرسید گرچه حساب من هم چندان از بقیه جدا نیست.
می خواهم کمی راجع به دلواپسی های دوبله ای بهرام زند صحبت کنیم.
...متاسفانه فیلم ها بدون حساسیت، وجدان کاری و صرف وقت و انرژی مثبت، دوبله می شود. دیالوگ ها بلافاصله پس از ترجمه بی هیچ ویرایشی در اتاق دوبله مورد استفاده قرار می گیرد و گاه صداها به تناسب بر نقش نمی نشیند. صرفا انجام کار مهم است و ضبط، با بی توجهی انجام می شود. مثلا در یک روز 2 یا 3 کار، دوبله می شود و این سرعت سبب تولید آثار غیرقابل توجه و بی کیفیت می شود. وضعیت بسیاری از کارهایی که این روزها دوبله می شوند به همین صورت است و اینها مرا دلواپس و اذیت می کند.
دلواپس چه؟
دلواپس این که آینده دوبله ما به «فارسی وان» شبیه نشود. متاسفانه با این روند، روز به روز به آن نقطه تاریک نزدیک تر می شویم.
دل خوش به رو به راهی اوضاع نیستید؟
نه.
عرصه دوبله، سالم و بی حاشیه مانده یا مثل بسیاری از عرصه های هنر، کج روی ها و بدسلیقگی ها نیز قاطی اش شده است؟
به نسبت عرصه های دیگر، حاشیه کم تر در آن به چشم می آید.
از رانت و رابطه هم خبری نیست؟
متاسفانه هست. افرادی وجود دارند که فیلم هایی را از موسساتی خریداری می کنند و بر سر این که چه کسانی حاضرند با قیمت پایین تری دوبله اش کنند، این هنر را به حراج می گذارند.
در تلویزیون چه طور؟
تلویزیون را کنار بگذاریم.
چند سالی است که اهالی دوبله راهی سیما شده و ترجیح داده اند طعم اجرا و بازیگری را نیز بچشند. واقعا به واسطه صدای مناسب و استاندارد می شود از هر خرمن هنر، گلی چید؟
قبلا بسیاری از هنرپیشه ها ابتدا عرصه دوبله را تجربه می کردند و بعد به سراغ بازیگری می رفتند. امروز هم اهالی دوبله، مجری و بازیگر می شوند؛ برای رادیو آگهی های تبلیغاتی می خوانند و خلاصه خودشان را در هر عرصه ای محک می زنند تا بالاخره یکی از این حوزه ها به دلشان بنشیند.
پس از این شاخه به آن شاخه پریدن برای دوبلورها ایرادی ندارد؟!
تعیین کننده، استعداد آدم هاست و بس. توانایی حضور هم زمان در چند عرصه هنر، ایرادی دارد؟
مرگ، حق است اما برای همسایه؟!
من هم پیشنهادهای زیادی برای تبلیغات و نریشن در رادیو داشته ام. شاید هم روزی قبول کردم. البته یک تجربه بازیگری هم دارم که مرا پشیمان کرد.
اما من هنوز قانع نشدم. درست است که دوبله هم، بازیگری صداست اما این کجا و آن کجا؟!
یعنی می خواهید بگویید بازیگری صدا از بازی در سینما و تلویزیون آسان تر است؟!
نه اما سبک و تکنیک های بازیگری با دوبله متفاوت است.
صد در صد درست می گویید. در فیلم هملت که جای مل گیبسون حرف می زدم سکانسی وجود داشت که هملت به مدت 5 دقیقه بی وقفه با مادرش صحبت می کرد و من باید این سکانس را یک نفس می گفتم. آن لحظه به این فکر کردم که اگر قرار بود این نقش را در تلویزیون یا تئاتر بازی کنم به دلیل کمک گرفتن از فیزیک و میمیک چهره، کار خیلی برایم آسان تر می شد. در دوبله تمامی آنچه مخاطب سینما یا تلویزیون از حضور فیزیکی بازیگر در می یابد و حس می کند تنها از طریق صدا القا می شود و این بسیار سخت است. کسی که از عهده چنین کار دشواری برآید می تواند بازیگر یا مجری خوبی هم باشد.
درباره جوان ترهای دوبله نظرتان چیست؟ سد راهشان می شوید و یا...؟
اصلا نشدم. حتی به کسانی که صدایشان شبیه خودم بوده، میدان دادم و به جایی رساندمشان که فکرش هم نمی کردند با این سرعت به آن جا برسند.
اما برخی جوان ها معتقدند پیشکسوت ها نمی خواهند صدای آنها شنیده شود و به نظر می رسد بعضی بزرگان هم از صداهای تازه و نو واهمه دارند!
اصلا چنین نیست. از قدیم گفته اند عاقبت جوینده یابنده بود. دوبلورهای جوان باید صبر را چاشنی کارشان کنند. حتی اگر مدتی هم پشت در بمانند سرانجام نوبت به آنها می رسد و عرصه تاخت و تاز برایشان مهیا می شود.
قسمت دوم سوالم بی جواب ماند.
باور کنید این طور نیست که پیشکسوت ها از صداهای جوان واهمه داشته باشند. تلویزیون هر سال چند صد نفر نیروی جدید جذب می کند و تعداد دوبلورها آن قدر زیاد شده که کار به همه نمی رسد.
سالانه چند صد نفر؟! پس با قحطی صدای خوب مواجه نیستیم.
(می خندد) بیشتر آنهایی که پذیرفته می شوند استعداد گویندگی دارند اما صدایشان اثرگذار نیست. اتفاقا با قحطی صدای تاثیرگذار مواجه ایم.
بهرام زند، دلِ خوشی از انجمن گویندگان جوان ندارد. این اظهارنظر و نا رضایتی را به حساب غوره نشده مویز شدنشان بگذاریم یا ...؟
بله. آنها روش مناسبی را برای ورود به این حرفه انتخاب نکردند و با سوء استفاده از ماجرای اعتصاب 3- 2 ماهه دوبلورها فعالیت شان را از حالت زیرزمینی خارج کردند و به آن وجهه قانونی بخشیدند. در این مدت مدیرانی که باید می شناختند، شناختند و ارتباط خوبی هم برقرار کردند. حالا هم حرفه ای شدند و صاحب کارنامه. جالب این که خود من هم در نوجوانی با چنین فرصتی مواجه شدم. آن زمان نفر اول آزمون گویندگی شدم اما چون همزمان با اعتصاب دوبلورها بود احساس کردم زمان مناسبی برای ورود به این حرفه نیست و نباید از این موقعیت و اوضاع نا آرام سوء استفاده کرد و این در حالی بود که اگر مانده بودم همان موقع نقش اول را به من واگذار می کردند. اما رفتم و 2 سال بعد دوباره بازگشتم و با شاگردی شروع کردم.
پس علاوه بر شاگردی نکردن، از ماهی گرفتنشان از آب گِل آلود و متلاطم دوبله هم دلخورید؟
بله. جوان ها حتما باید بیایند، ببینند و بشنوند تا با گویش ها، لحن ها و ریزه کاری و چم و خم کار حرفه ای آشنا شوند. اما کاش به همین جا ختم می شد؛ یکی دیگر از کارها و رفتارهای ناشایست این انجمن، برگزاری کلاس های آموزش دوبله با هزینه های چند صد هزار تومانی است. در اساسنامه بر عدم دریافت هزینه و شهریه برای برگزاری کلاس های آموزشی تاکید شده است و ما نیز طبق قانون عمل کرده و می کنیم زیرا نباید جیب مردم را خالی کرد. اما این دوستان متاسفانه خلاف این رویه را در پیش گرفته اند.
به نظرتان دوام می آورند؟
فعلا که در کارشان موفق شده اند اما افسوس که مسیر درست را انتخاب نکردند. بگذریم؛ باور کنید حتی بحث کردن درباره انجمن گویندگان جوان هم به من انرژی منفی منتقل می کند.
انگار این اعتصاب دست بردار دوبله نیست و از گذشته به حال رسیده؟
از اعتصاب هم بگذریم.
و پایان یک صدا ...
صدا، سومین آفریده خداوند است. آفریده ای که انرژی و ارتعاشش حتی در عدم حضور صاحبش در این زمانه و روزگار هم از بین نمی رود پس پایانی برای صدا نیست. صدا می ماند.
شیما كریمی - خبر آنلاین
